कोरोना संक्रमणका कारण थलिएको क्षेत्रको रुपमा पर्दछ लघुवित्त क्षेत्र । ग्रामिण भेगमा समुदाय केन्द्रीत गतिविधि गर्नुपर्ने अवस्थामा कोरोना भाइरसले समुदायसम्म जान नसकेकाले कतिपय लघुवित्त संस्थाहरुको आर्थिक स्थिति कमजोर भएको माइक्रोफाइनान्स एशोसिएसन अफ नेपाल (मान) का अध्यक्ष जगतबहादुर पोखरेलको भनाई छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले लकडाउनका कारण थलिएर रहेका उद्योग, व्यवसायलाई उकास्न मौद्रिक नीति मार्फत केही संवोधन गरेपनि पर्याप्त नभएको पोखरेलले बताए ।

मानले लघुवित्त क्षेत्रलाई चलायमान बनाउन तथा कमजोर आर्थिक सूचकांक भएका संस्थाहरुलाई बलियो बनाउन काम गरेको तथा सरकारले ल्याएको मर्जरको नीतिमा जान सहजीकरण गर्ने बताए । प्रस्तुत छ यीनै विषयसँग केन्द्रीत रहेर पोखरेलसँग गरिएको कुराकानीको संक्षेपः

कोरोना संक्रमणसँगै सरकारले गरेको लकडाउनबाट लघुवित्त क्षेत्रलाई कस्तो असर गर्यो ?

विश्वव्यापी कोरोना भाइरसले लघुवित्त क्षेत्रलाई निकै असर गर्यो । कोरोनाबाट बच्ने एउटै उपाय सामाजिक दुरी भएकाले समुह–समुहमा गएर काम सकिएन । जहाँ बैंकिङ पहुँच पुगेको छैन, त्यस्तो स्थानमा लघुवित्त क्षेत्रले काम गर्छ ।

कोरोना भन्ने वित्तिकै मान्छेहरु एकदमै डराए । सरकारले पनि समुहमा भेटघाट गर्न दिएन । अहिले पछिमात्र कोरोनालाई जित्दैजित्दै गयौं । नियमित भएको कुनै कुरा अनियमित भएपछि त्यसले स्वभाविक असर पर्छनै । माइक्रोफाइनान्सको नेचर समुहमा लगानी गरेर अगाडी बढ्ने भएकोले समस्या पक्कै पर्यो ।

बुँदागत रुपमा भन्नुपर्दा लघुवित्त क्षेत्र र संस्थाहरुमा परेका असर केके हुन् ?

पहिलो हामी समुदायमा जानै सकेनौं । कोरोनाका कारण मान्छेहरु घरभित्र बस्दा महिनौं भेटघाट छलफल हुन सकेन । दोस्रो हाम्रा प्रतिनिधिहरु जो समुह–समुहमा गएर कार्यक्रम चलाउँछन् उनीहरु पनि आफ्ना समुह, ग्राहकबाट टाढा भए । ८ महिनासम्म समुहमा काम गर्न नसक्दा ऋणी र लघुवित्त विच ग्याप भयो ।

तेस्रो कर्जा असुलीमा असर पर्यो । विश्व कै आर्थिक गतिविधि शुन्यको अवस्थामा थियो । यस्तोमा हाम्रो जस्तो ससाना पुँजीबाट चलेको अर्थतन्त्र नरोकिने कुरै भएन । समुहमा प्रवाह गरेको कर्जा नियमित असुल गर्न सकेनौं । यसले कार्यालय व्यवस्थापनमा समस्या छ पर्यो नै, आर्थिक गतिविधि नहुँदा ऋणीहरुपनि मर्कामा परे ।

चौथो असर कतिपय लघुवित्त संस्थाहरुको कर्जा लगानी जोखिममा पर्यो । कतिपय ऋणीहरु सम्पर्कमा नआएको, पलायन भएका खबरहरु आए । यद्यपि, कोरोनालाई जित्दै अहिले देशको अर्थतन्त्र विस्तारै ट्रयाकमा आउन थालेको छ ।

कर्जा असुलीमा कसरी असर पर्यो ?

माइक्रोफाइनान्सको नेचर हो ग्रामिण भेगमा समुह बनाएर पैसा दिने । सरकारले लकडाउनमा समुह बनाएर काम नगर, समुह नबनाउ, घरभित्र बस भन्यो । जब आर्थिक चलखेल हुँदैन असर त परिनै हाल्छ । हामीले गाउँगाउँमा समुह मार्फत लगानी गरेको पैसा समयमा उठाउन सकेनौं । पैसा लगानी गर्न समुह चाहिने र असुलीमा पनि समुह चाहिने भएकोले लकडाउनमा ऋणीहरुसँग कुनै सम्पर्क, समन्वय नहुँदा कर्जा असुलीमा समस्या देखियो ।

ऋणीहरु सम्पर्कमा नआएर समस्या भएको थियो कि, लघुवित्तका कर्मचारी जान नसकेर समस्या भयो ?

कुनै एउटा पक्षलाई दोष दिन मिल्दैन । कोरोना भन्नै वित्तिकै सबै डराए । त्यो बेला सबैको प्राथमिकता कसरी बाँच्ने भन्ने थियो । जसको कारण कर्जा लिनेहरुपनि सम्पर्कमा आउन सकेनन् । लघुवित्त संस्थाले पनि कर्मचारीलाई ऋणीका घरमा समुहमा पठाउन सकेन । कर्जा असुलीमा कुनै एउटा पक्षलाई दोष दिनुभन्दा पनि समय र परिस्थितिले बढी असर गरेको देखियो ।

सरकारले कोरोनाका कारण जोखिममा परेका क्षेत्रलाई राहत दिन मौद्रीक नीति ल्याएको थियो, त्यसले कत्तिको सहजता भो ?

देशकै अर्थतन्त्र डामाडोल भएको बेला राष्ट्र बैंकले ल्याएको मौद्रीक नीतिले केहि सहज त भयो नै । कोरोनाले एउटा क्षेत्रलाई मात्र असर गरेको थिएन । घाउ पुरिन टाइम अवश्य लाग्छ नै । हामीले उठाएका विषय मौद्रीक नीतिमा समेटिएका छन्, हामी राष्ट्र बैंकलाई धन्यवाद दिन्छौं । कतिपय अवस्थामा मौद्रीक नीतिलाई कार्यान्वयन गर्न नसक्नु पनि समस्या भयो ।

पछिल्लो समय लघुवित्त क्षेत्रमा धेरै संस्थाहरु जन्मिएका र डुब्लिकेसनको समस्या देखिएपछि मर्जरको नीति आयो, मर्जरले कत्तिको सहजता भइरहेको छ ?

अवश्यपनि, लघुवित्त क्षेत्रमा धेरै संस्थाहरु आए, कतिपय ठूलो लगानीमा आए, कति सानो लगानीमा । लघुवित्तमा डुब्लीकेसन, मल्टिकेसनका समस्या छन् । कर्मचारी पनि एउटाबाट अर्कोमा जाने समस्या भो । क्वालिटी भन्दा क्वान्टिटी बढ्यो । यहि देखेर राष्ट्र बैंकले मर्जरको नीति ल्यायो । अहिले ७९ वटा माइक्रोफाइनान्स घटेर ७०–७२ वटामा आइसके । धेरै मर्जरको प्रक्रियामा छन् । यसले हामीलाई फाइदा गरेको छ ।

नेपालमा २५ देखि ३० वटा माइक्रोफाइनान्स भए पुग्छ । अब माइक्रोफाइनान्सहरुले क्षमता बृद्धि गर्नुपर्छ, दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापन गरी क्वान्टिटी हैन क्वालिटी बढाउनु पर्छ ।

कतिपयले लघुवित्तको लगानीको क्षेत्राधिकार कम भो बढाउनु पर्छ भन्दैछन् नी ?

माइक्रोफाइनान्स भन्ने वित्तिकै गाउँघरमा समुहमार्फत लगानी गर्नुपर्छ । स–सानो समुह बनाएर लगानी गर्दा त्यसको कष्ट बढिहाल्छ । रिक्स पनि बढि छ बैंकहरुको भन्दा । हामीले विनाधितो लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ । ठूला बैंकहरुले १५–२० प्रतिशतमा लगानी गरेपनि हामी यसैमा सन्तुष्ट हुनुपर्ने कारण भनेको हामीले जो आार्थिक पहुँचबाट टाढा छ त्यो समुदायका लागि काम गरिरहेका छौं । राष्ट्र निर्माणको अभियानमा, आर्थिक शशक्तिकरणको अभियानमा छौं । लघुवित्त भनेको पैसा कमाउने भन्दा पनि सामाजिक काम हो ।

ठूला आयोजनाहरुमा माइक्रोफाइनान्सले लगानी गर्ने नीति छैन, तैपनी हामी सन्तुष्ठ छौं । लघुवित्तले मुलुकको गरिबी निवारणमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ ।

राष्ट्र बैंकबाट सहुलियत कर्जा लिएर चर्को व्याजदरमा लगाउँछन् भन्ने आरोपमा कत्तिको सत्यता छ ?

यो आरोप मात्र हो । कुनै सत्यता छैन । हामीले ठूला बैंकहरुबाटै कर्जा लिएर समुहमा लगानी गर्ने हो । कतिपय विकास बैंकहरुले धितो राखेर १७–१८ प्रतिशत लिँदा कसैले बोल्न सक्दैन । राष्ट्र बैंकले पनि सिलिङ तोकिदिएको छ । हामीले जथाभावी लिन सक्दैनौं र लिएका पनि छैनौं । अहिले त १५ प्रतिशत भन्दा बढि लिन पाइन्न । माइक्रोफाइनान्सले कसरी काम गर्छ ? बुझाउन नसक्नु हाम्रो कमजोरी हो । मान अब यसमा केन्द्रीत हुन्छ ।

लघुवित्त क्षेत्रमा मानले पछिल्लो समय के गर्दैछ ?

अब केही दिनमा देशभर वित्तीय साक्षरता अभियान चलाउँदैछौं । स्थानीय तह, खासगरी गाउँपालिका, नगरपालिकाहरुमा लघुवित्त कार्यक्रम के हो र कसरी काम गर्छ ? गरिबी निवारणमा यसको भूमिका कस्तो रहन्छ ? बुझाउन अभियान चाल्दैछौं । लघुवित्त क्षेत्रको फाउण्डेशन भनेको गाउँ र टोल हो । स्थानीय सरकारलाई लघुवित्त क्षेत्रले गरेको काम नबुझेको हुनाले उहाँहरुलाई लघुवित्तका विविध विषय बुझाउने योजना बनाइरहेका छौं ।

लघुवित्त क्षेत्रलाई बलियो बनाउन सरकारको नीति कस्तो हुनुपर्छ ?

वास्तवमा भन्ने हो भने, मुलुकको गरिबी निवारणमा लघुवित्त क्षेत्रको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ । तर, सरकारले बुझन नसकेको होकी ? उहाँहरुको धारणा, पोलिसी हेर्दा लघुवित्त क्षेत्रको भूमिका राज्यले नदेखेको अनुभूत हुन्छ ।

लघुवत्ति क्षेत्रलाई सहुलियत, प्राेत्साहन दिन राज्य पछि हट्नु हुँदैन । कतिपय स्थानीय तहमा दोहोरो करको मारमा परेका छौं । केन्द्रीय सरकार मातहतमा छौं, स्थानीय तहमा काम गर्दा कतिपय ठाउँहरुमा समस्या छ । यसलाई राज्यले बुझाइदिनु पर्दछ ।

- १७ फाल्गुन २०७७, सोमबार १४:३३ मा प्रकाशित

कुनै बेलाकी अति विपन्न गहनीदेवी बनिन् लघुवित्तकाे ऋणले किराना पसलकी साहुनी

लघुवित्तवाट मिलेको सफलता, विपन्न परिवारकी गुलावदेवी हार्डवेयर पसलको बनिन् साहुनी

लघुवित्तकाे पन्ध्र हजारले मोबाईल पसलकाे मालिकनी बनिन् संगिता परियार

लघुवित्त कर्जाबाटै सफल कृषक बनेकी गगन मायाको कथा

छाक टार्नै असहज अवस्थाकी अनुराधलाई ग्लोबल आइएमईको साथले बनायो सफल उद्यमी